УИХ саяхан “Хүний хөгжлийн сангийн тухай” хууль баталж нөгөө сонгуульд амалсан 2,5 сая төгрөгийн амлалтаа өгөх нь дээ гэтэл нэг л бишээ.

Хөгжил бүхэлдээ хүний төлөө л гэж үзэх ахул хүний хөгжлийн сан гэдэг нь Монгол улсын төсөв л байх учиртай. Төсвөөс боловсрол, эрүүл мэнд, зам харилцаа, цалин тэтгэвэр, тэтгэмжид зарцуулж байгаа бүх л мөнгө хүний хөгжлийн төлөө хийгдэж байгаа. Тэгвэл улсын төсвөөс ангид тусгайлан “Хүний хөгжлийн сангийн тухай хууль” гаргахын хэрэг юу байв? Хэргийн учир нь Монгол Ардын хувьсгалт ардчилсан нам (МАХН+АН)-ын гишүүд сонгогчдод амласан амлалтаа биелүүлж эхлэх явдал гэнээ.

Ингэхдээ Монголын хүүхэд бүрт жилд олгож байсан 136 000 төгрөгийг өгөхөө болих, шинээр гэр бүл бологсдын 500 000 төгрөгийг болих, шинэ төрсөн хүүхдийн 100 000 төгрөгийг больж, эхийн одонг дагалддаг мөнгийг ч болих шийдвэр гаргасан юм байх.

Монголын ирээдүй бол хүүхэд биш, 76 гишүүн гэнэ. Монголын хүүхдүүдийн 70-80 хувь нь өлсгөлөн, ядуу амьдарч байгаа нь тэдэнд ямар ч хамаагүй бололтой. “Хүн болох багаасаа хүлэг болох унаганаасаа” гэдэг ардын үг УИХ-ын гишүүдэд наалдацгүй юм байна. УИХ-ын гишүүдийн ихэнх нь алдарт уяачид тул унага чухал биш азарга, их нас л гэсэн ойлголтын хүрээнд сэтгэдэг бололтой юм.

УИХ-ын 73 азарга, 3 гүү (сонгуулиас сонгуульд тоо нь хорогдож байгаа) өөрсдөдөө “Хүний хөгжил”-ийн 76 тэрбум төгрөг баталжээ. Энэ бол тэдний цалин, унаа, гар утас, туслахуудад сар тутам зарцуулдаг 5 сая төгрөг дээр нь нэмж өгч байгаа төсөв. Ингэхгүй бол Монголын ирээдүй балрах гээд байна гэнэ. Ингэхгүй бол 76 уяачийн “хүний хөгжил” болохгүй байна гэнэ.

Илүүдээ гарсан хөрөнгөтэй байсан бол ч яахав гэхсэн. Гэтэл эдийн засаг, санхүү нь өдөр өдрөөр дампуурч байхад УИХ зөв ажиллаж чадаж байна уу даа. Ер нь УИХ-ын баталсан ”Хүний хөгжлийн сангийн тухай хууль” нь хүний төлөө гэсэн нэгдсэн бодлогоо самууруулсан, хүний хөгжилд зарцуулдаг хөрөнгө мөнгөө хувааж тарамдсан алхам болжээ.

Хүүхдийн мөнгийг устгалаа энэ чинь буруу байна гэж Элбэгдорж хориг тавиагүй. Гэсэн хэдий ч 2010 оны улсын төсөвт тавьсан Ерөнхийлөгчийн хоригийг далимдуулан УИХ алдаагаа засч, Хүүхдийн мөнгөө сэргээвэл 76 гишүүнээ “хүн” юм байна гэж хүлээн зөвшөөрье.

Хүний хөгжил гэдэг асуудал байгалийн баялгийг хуваарилах асуудлаас асар том, бодлогын асуудал юм. Хүн гэдэг нийгмийн хамгийн үнэт баялаг. Хүн хэмээх баялагийг хөгжүүлж арвижуулах асуудал ганц байгалийн баялгийг хуваарилах асуудлаар шийдэгдэнэ гэж үү? Ингээд бодохоор УИХ-ын баталсан “Хүний хөгжлийн сангийн тухай хууль” нь хүний хөгжлийн тухай биш л болов уу. “Хүний хөгжил” гэдэг үг нь ердөө л сонгогчдын тархийг угаахад зориулагдсан үгээс цаашгүй. “Сан” гэдэг үг нь мөнгөтэй болно гэсэн горьдлого төрүүлэхэд зориулагдсанаас цаашгүй болж байна.

Хүүхдийн мөнгө
Өмнөх УИХ хэрүүлтэй ч, уруултай ч хүүхдийн мөнгө олгох түүхэн шийдвэр гаргасан юм. Үүнд МАХН, Ардчилсан Нам, жижиг хэмээн томууддаа чичлүүлдэг намууд гавьяатай байлаа. Хүүхэд бүрт өгч байсан жилийн 136 мянган төгрөг хүүхдийн хөгжлийн өчүүхэн асуудал шийдэхэд тустай байв. Монголын 18 нас хүртэлх нийт хүүхдийн 70-80 хувь нь өлмөн зөлмөн, хагас өлсгөлөнгийн байдалтай амьдарч байгааг бодолцвол энэхүү мөнгө нь ердөө л тэдний биологийн хэрэгцээг ямарваа нэг хэмжээгээр нөхөх гэсэн оролдого байлаа.

Монголын үрс маш олон болтугай хэмээн бид залбирдагч Хүүхдийг төрөхөөс нь авхуулаад бие даасан бие хүн болох хүртэл нь төрөөс санхүүгээр дэмжих дэмжлэгийн бодлого урд нь байсангүй. Хүүхдийг санхүүгээр дэмжих хэрэгсэл нь ердөө л Декретийн мөнгө хэмээх байлаа. Жирэмсэн эх Декретийн хэмээх мөнгөөр хэдий хүртэл хүүхдээ тэжээх билээ дээ. Ямартаа л зарим эх өмнө нь гаргасан нялх балчир хүүхдээ тэжээх мөнгөгүйгээс ахин дахин жирэмслэж байхав дээ. Энэ байдал нь монгол эмэгтэйн, ялангуяа хөдөөгийн, амьдрал дорой эмэгтэйчүүдийг бие бялдарыг сэнсрүүлж байсан юм. Тийм эхээс төрсөн ураг ямар байх нь ойлгомжтой. Үүнийг хүүхдийн мөнгөөр шийдэж чадаагүй ч хүүхдийн мөнгө бодлогын чухал алхам байсан юм.

Харамсалтай нь энэ шийдвэр “Хүний хөгжлийн сангийн тухай хууль” гарсантай холбогдож хүчингүй болж, Монголын нийгэмд гутамшигтай ухралт болж байна. Ирэх жилээс Хүүхдийн мөнгийг, шинээр гэр бүл бологсдын мөнгийг, олон хүүхэдтэй эхийн тэтгэмжийг бүгдийг нэгтгээд том намуудын амлалтын мөнгө мэт харагдуулах гэж байгаа нь үнэндээ Монгол төрийн бодлогыг амлалтын золиос болгоход хүргэж байна. Ингэснээр чухамдаа Хүний хөгжил гэсэн бодлого хохирох болж байна.

Хүн болох багаасаа...
Хүн болох багаасаа, хүлэг болох унаганаасаа гэсэн нэгэн ардын минь үг байдагдаа. Хүний хөгжил гэдгийг томоор ойлгож тийм бодлогыг алхам алхамаар бүрдүүлэх явдал Монгол төрд чухал байна.

Хүний хөгжил гэдэг асуудал хүн бий болохоос өтлөх хүртэлх бүхий л нийгмийн харилцааны асуудлыг боловсронгуй болгохтой холбоотой юм. Бидэнд чадал чансаанаас хамаараад чадах чадахгүй юм их байгаа ч нэгэнт бий болсон ололтоосоо ухраад байх нь тийм ч зөв зам биш билээ. Хүний хөгжил хэмээх том асуудлаас хүүхдийн хөгжилд түлхүү анхаарах явдал энэ цаг үеийн шаардлага мөн. Эс бөгөөс ирээдүйн Монгол сул дорой байх аюултай. Иймд УИХ хүүхдийн мөнгийг хүчингүй болгосон шийдвэрээ эргэн харах учиртай.

Юу хийх ёстой вэ
Шүүмжлэх амархан. Тэр тусмаа УИХ-аас дөнгөж баталсан “Хүний хөгжлийн сангийн тухай хууль”-ийг (яагаад ч юм нийтэд ил болгоогүй байгаа) шүүмжлэх бүр амархан. Юу хийх ёстой вэ?

1. Нийгмийн жинхэнэ баялаг бол Монгол хүн гэдгийг хүлээн зөвшөөрье.

2. Хүний хөгжил гэсэн бодлогыг хүн бий болохоос өтлөх нас хүртэлх өргөн хүрээний асуудал хэмээн ойлгоё.

3. Хүний хөгжил гэдэг асуудлыг мөнгөөр шийдэхдээ бид ердөө монгол хүний биологийн хэрэгцээг хангах хэмжээнээс илүү гараад байх нөөц баялаггүй хөгжлийн түвшинд байгаагаа хүлээн зөвшөөрье.

4. Байгаа хязгаарлагдмал нөөцөө хүний хөгжилд үр ашигтай зарцуулахад анхааръя.

5. Хүний хөгжлийн асуудалд хандахдаа Хүүхдийн асуудалд анхаарлаа хандуулахаас эхлэе.

6. Хүүхдэд төрийн бодлого төвлөрвөл Монголын ирээдүй баталгаатай гэдгийг хүлээн зөвшөөрье.

7. Хүний хөгжил, ялангуяа хүүхдийн хөгжлийн асуудлаар төрийн байгууллагуудын өмнө тодорхой зорилго тавья. Түүнийгээ хэмжих хэмжүүр үзүүлэлтийг тогтооё.

8. Хэмжүүр үзүүлэлтийг хангаагүй төрийн албан хаагчидтай хариуцлага тооцдог больё.

9. Хүүхдийн хөгжлийн асуудлыг Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайдад даатгая.

10. Монгол хүүхдийн хөгжлийн асуудлыг төсөв хэлэлцэхээс өмнө УИХ-аар жил бүр тусгайлан авч хэлэлцддэг байя.

Ингэхийн утга учир нь хүн, хөгжил хэмээх том асуудлаар төр, болон нийгэм зөв ойлголттой болж төрийн бодлого цэгцэрэхэд тустай юм.

Үндэсний Шинэ Намын удирдах зөвлөлийн гишүүн М.Энхсайхан