"Морьтой Чингис" үү "Гоёл" наадам уу
Улсын драмын эрдмийн театрт “Гоёл-2010" наадмын эхний шалгаруулалт өчигдөр болсон юм. Театрын төв хаалгаар оруут "Морьтой Чингис" архины шошгыг зогсоо хүнээс өндөр хэмжээтэй хэвлээд үзэгчдийн танхим руу орох хоёр хаалганы өмнө тавьсан байв. Үүнийг харсан оюутнууд "Юу вэ, архины сурталчилгаанд ирчихсэн байна шүү дээ. "Гоёл"-ын логоо хаана байна аа" хэмээн ярилцсаар дотогш орцгоосон. Тэгснээ бас л дуу алдаж "Тээр хар даа, бас л "Морьтой Чингис". Үгүй ээ тэр голд нь жижигхээн "гоёл" гээд биччихсэн байна" гэж инээлдсээр сая суудалдаа тухалцгаав. Наадамд оролцож байгаа байгууллагуудын бүтээлүүдийг сонирхож, бас хөтлөгчийн амандаа микрофоноо чихчихсэн юм уу гэмээр ярихыг сонсох гэж хэрэндээ л хичээсэн. Нэлээд олон загвар үзүүлсэний дараа буюу үдээс өмнөх шалгаруулалт дуусахын даваан дээр сая л нэг юм хөтлөгчийн үг яриа тайлбар бүрэн, дүүрэн сонсогдож, ойлгогдож эхэлсэн юм.

Нэхмэл эдлэлийн "Ноосон зангилаа" компанийн үндэсний хувцасны загвар уйдсан үзэгчдийг багахан боловч сэргээсэн. Тэдний эсгий, ноосон эдлэл нь өнгөний зохицол, хийц загварын хувьд зэгсэн сайн байсныг дурьдах нь зүйтэй байх. "Цагаан дөл" дэлгүүрийнх гэх өдөр тутмын коллекц нь ч үзэгчдийн сэтгэлд нийцсэн бололтой алга ташин баяр хүргэж байв. Тус компанийн үзүүлбэрийг зарлаж байснаа хөтлөгч будилж Кино урлагийн дээд сургуулийн бүтээлтэй хольж дуудсанаа төдхөн залруулж, уг компанийн ангорон бүтээгдэхүүнийг танилцуулсан. Бидний 20-30 жилийн өмнө эдэлж хэрэглэж байсан ангорон алчуурууд одоогийн хэв маягтай хослон тайзнаа намирах нь ёстой "Зохьсон гэдэг нь Ванлий" гэгч байв.

Хөтлөгчийн зарлах гэж яараад байсан Кино урлагийн дээд сургуулийн дизайнер Соронзонболдын уран сэтгэмж тайзнаа гарч ирэхэд зарим үзэгч "Энэ аалз, чоно, үнэг, хярс, эрвээхэй хэмээн хөтлөгчөөс өрсөх шахуу тайлбарлаж байснаа "Голионы хувцас хийчихвэл бас л уран сэтгэмж болох юм байна, тийм ээ" гээд хөхрөлдөнө.

Танхимын уур амьсгал жигдэрч байтал "За эрхэм хүндэт үзэгчдээ, одоо түр завсарлаад 14.00 цагаас шалгаруулалт эхэлнэ" гэж хэлээд тарааж орхив. Оюутнууд "Билет авсан хүүхдүүдийг хичээлд сууснаар тооцно гэсэн юм чинь сургууль яваад яах юм. Тэгээд явахгүй гэхээр хаана байх вэ. Гадаа хүйтэн байна ш дээ. Эндээ сууж байж болохгүй юм байх даа. Бүгдээрээ гуйгаад үзэх үү. Найман мянгын тасалбараа хоёр мянгаар шахаад байгаа юм даа. Жил бүр л ингэх юм. Өнгөрсөн жил "Хаврын гоёл"-ын билетыг бас шахсан. Тэгээд хүн унтуулах юм хийхийг нь яана аа. Бүгдээрээ төгсөөд янзтай юм хийнэ шүү" гэж оюутан насны мөрөөдлөө ярилцан, орох байх газраа олж ядна.

Үнэхээр энэ жилийн наадмын зохион байгуулалт муу байгаа нь ажигладсан. Аливаа үзвэр билет дээрээ хөтөлбөрөө бичсэн байдаг шүү дээ. Харин "Гоёл-2010" наадмын билетэн дээр ерөнхий ивээн тэтгэгч "Chingis silver" болон бусад ивээн тэтгэгч байгууллагуудаа тодоос тод тэмдэглэсэн байсан юм.

Хүүхдүүд 30 минут хэртэй театрын гадаа бужигнаж байснаа хаашаа ч юм тарж одоцгоосон. Харин 13.30 цагийн үед ирээд орох гэтэл хаалга нь түгжээтэй байсаар 13.50 цагт онгойж бээрсэн хүүхдүүд сая л нэг хагас гэсэх шиг болсон.

Дээлийн өнгөө сольж өрсөлджээ
Үдээс хойших үзүүлбэрийн салхийг "Тэнгэр ертөнц" компанийн "Үдшийн болзоо" коллекц хагалсан юм. Загвар зохион бүтээгч Ариунцэцэг энэ наадамд хоёр коллекцоор оролцсоны нэг нь "Танго" байсан. "Жирийн л нэгэн даашинзыг ингэж нэрлэх хэрэг байсан юм болов уу" гэж ирээдүйн дизайнерууд хааяа шүүмж үг чулуудна. Дараа нь тухайн компанийн загвар зохион бүтээгч Халиунаагийн гоёлын коллекц үзэгчдээс өндөр үнэлэлт авч байсан юм. Түүний урласан даашинзууд нь бүсгүй хүний ихэмсэг, намба төрхийг бүрэн илэрхийлэхийн зэрэгцээ орчин үеийн донж маягийг ч тусгаж чадсан байв. Халиунаа нь 2003-2005 оны “Гоёл" наадамд амжилттай оролцож байсан туршлагатай нэгэн аж.

Үүний дараа Монголдоо төдийгүй олон улсын тавцанд ч нэрд гараад байгаа "Алтай кашмер"-ынхан бүтээлээ уралдуулсан юм. Тус салоны загвар зохион бүтээгч Туяагийн гоёлын даашинзууд өөрийнхөө гараанаас өмнөх бүтээлүүд дотроо cop болж байсан ч нүдэндээ маск зүүсэн нь үзэгчдэд ёстой таалагдаагүйгээр барахгүй ирээдүйн дизайнеруудын шүүмжлэлийг дагуулсан. Дараагийн бүтээлүүд нь үзэгчдийг унтуулж зарим нэг нь гэртээ байгаа юм шиг л хурхирч байв. Уйтгартай, нэг их шинэлэг юмгүй бүтээлүүдэд нь хөгжим нь хүртэл зохицоогүй байлаа. Харин эрэгтэй өдөр тутмын хувцсандаа археологийн олдворын нэг болох "Хадны сүг зураг"-ийг оруулж өгсөн нь сонин содон байсан.

Бүтэн жилийнхээ хөдөлмөрийг үнэлүүлж, ирэх жилийн хувцасныхаа өнгө төрхийг илтгэх “Гоёл-2010" наадамд хүч үзэж олон байгууллага, хувь хүмүүс оролцсон ч эдний дундаас "Сити" буюу хуучнаар "Монголжингоо", Монгол Солонгосын коллежийн бүтээлүүд сорд тооцогдож байсан юм.

"Сити" дээд сургуулийн Ганчимэгийн "Гоёлын гоодаль" бүтээлүүд тайзнаа хөврөх агшинд үзэгчид алга ташин баяр хүргэж "Зургийг нь аваач ээ, хурдлаач ээ" хэмээн бие биенийгээ шавдуулж байлаа.

Мөн сургуулийн Энх-Очийн уран сэтгэмжийн бүтээлийг тайзнаа гарч ирэхэд залуус дуу алдан шагширч, эргээд тайзны араар ортол нь баяр хүргэн алга ташиж байлаа. Тус сургуулийн Давааням, Даваасүрэн нарын гоёлын "Дайфон" Золцэцэгийн үндэсний хувцасны "Нандин", Мөнх-Од, Гэрэлчимэг нарын "Аяз" бүтээлүүд ч олны сонирхлыг татаж танхимын уур амьсгалыг өөрчилсөн юм. Сайн дуучнаар концертыг эхлүүлж, төгсгөдөг гэдэг шиг эхний шалгаруулалтын төгсгөлийн хэсгийг "Шилмэл загвар"-ынхан өндөрлүүлсэн юм. Улсдаа төдийгүй олон улсын тавцанд зэгсэн амжилт гаргасан Өнөболор, Урангоо нарыг сайхан бүтээлээр үзэгчиддээ бэлэг барина гэж хүлээж байсан. Гэтэл тэдний бүтээл жирийн л нэг байсан нь үзэгчдийн танхимд нэлээд шуугиан тарьж "Өө, ямар доожоогүй юм бэ. Эрээн даавууг сайхан амилуулж болноо доо. Хувцсанд нь үзэгчдийн сэтгэл, итгэл хоёр тээгдэж байдгийг анзаардаггүй юм байх даа. Шинэлэг юу байгаа юм бэ. Даавууныхаа өнгийг л сольж, зарим загвартаа жаахан л засвар хийсэн байна шүү дээ. Хамгийн гоё юмыг эндээс харна гэж бодсон юмсан" хэмээн урам нь хугарсан бололтой ярьцгааж байв. Энэ агшинд "Шинэлэг юмгүй" гэдгээ батлах гэсэн юм шиг Мандухай хатны малгайтай бүсгүйчүүд , Чингис хааны өмсгөлтэй хархүүтэй гарч ирснээ "Энэ бие минь алжааваас алжаа тугай... гэх шиг гараа өргөн мэндчилээд явж орцгоосон юм. Тэгэхэд төгсөх курсын бололтой оюутнууд "Энэ хувцасны өнгө нь л өөрчлөгдөөд байх юм. Оюутнуудыг басаад байна уу, мэргэжлээсээ хоцроод байгаа юм болов уу. Бас Хятад, Солонгос, Буриадын дизайнерууд манай "Гоёл" наадмыг шүүхээр одоо яана аа. Хөөмийгөө Хятадад алдчихсан. Одоо Гэсэр, Жангараа алдах дөхөөд байгаа. Тэгсэн хэрнээ мэргэжлийн зүгээс ганц гялтайдаг наадам эдний санаа оноогоор шүүгдэхээр Монгол утга учир яах болж байна аа" хэмээн өөр өөрийн үзэл бодлоо уралдуулж байв.

Тэмцээнийг “ТМ” телевизийн ерөнхий редактор, Монгол Улсын соёлын гавъяат зүтгэлтэн Го-Пи-Мин Бадарч, Монгол Улсын ШУТИС-ийн үйлдвэрлэл технолги, дизайны сургуулийн ахлах багш Л.Ишдорж, Буриад улсын Л.А.Дагданова, дизайнер, Н.Соёлмаа, Н.Долгормаа нар шүүн явуулсан юм.

С.Туул